Przerobiłeś cudze zdjęcie z pomocą AI. Czy stworzyłeś utwór? Czy i do czego potrzebujesz zgody autora?

Zmiana fotografii w ilustrację, podmiana tła, dodanie postaci lub przerobienie zdjęcia na plakat zajmują dziś zaledwie chwilę. Wystarczy przesłać plik do narzędzia wykorzystującego sztuczną inteligencję i opisać oczekiwany rezultat. Gotową grafikę można następnie opublikować w mediach społecznościowych, zamieścić na stronie internetowej albo wykorzystać w reklamie.

Problem pojawia się wtedy, gdy punktem wyjścia było cudze zdjęcie. Czy po jego przetworzeniu przez AI nadal trzeba liczyć się z prawami fotografa? A może zakres zmian sprawia, że powstał już zupełnie nowy obraz?

Zasadą ogólną jest, że samo użycie sztucznej inteligencji nie dezaktualizuje praw autora do wykorzystanej, pierwotnej fotografii. Znaczenie mają przede wszystkim przejęte elementy zdjęcia, podstawa korzystania z niego i sposób wykorzystania rezultatu z wykorzystaniem AI.

Czy każde zdjęcie z internetu jest chronione?

Fotografia podlega ochronie prawa autorskiego, jeżeli stanowi rezultat twórczych, indywidualnych wyborów człowieka. Mogą one dotyczyć między innymi kompozycji, kadru, oświetlenia, perspektywy czy ustawienia fotografowanej osoby. Nie każde zdjęcie automatycznie spełnia te warunki, jednak o ochronie na gruncie polskiego prawa autorskiego nie decyduje żadna szczególna czynność autora zmierzająca do oznaczenia chronionego charakteru utworu (zwłaszcza tzw. nota copyrightowa). Utwór jest chroniony z samego faktu bycia utworem, jednak o tym co jest, a co nie jest utworem, decydują jego zindywidualizowane cechy.

Znaczenie powyższych kwestii w kontekście utworów fotograficznych wyjaśnił Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w ciekawym wyroku z 1 grudnia 2011 r., C‑145/10, w sprawie Painer. Trybunał wskazał, że fotografia portretowa może wyrażać indywidualną twórczość autora i korzystać z ochrony takiej jak inne utwory. Sprawa dotyczyła sporu fotografki Evy‑Marii Painer z wydawcami prasowymi o wykorzystanie wykonanych przez nią portretów Nataschy K., dziewczynki, która została później uprowadzona. Po jej ucieczce wydawcy opublikowali fotografie bez zgody autorki, pomijając jej nazwisko albo wskazując inne autorstwo. Część publikacji zawierała również komputerowo opracowany na podstawie tych zdjęć portret przedstawiający przypuszczalny aktualny wygląd dziewczyny. W wyroku z 1 grudnia 2011 r. TSUE wyjaśnił, że fotografia portretowa może korzystać z pełnej ochrony prawnoautorskiej, jeżeli odzwierciedla swobodne i twórcze wybory fotografa, dotyczące przykładowo oświetlenia, pozy, kadrowania czy kąta ujęcia. Realistyczny charakter zdjęcia nie uzasadnia zatem przyznania mu słabszej ochrony niż innym utworom.

Również dostępność fotografii w internecie nie oznacza zgody na jej ponowną publikację. W sprawie Renckhoff, C‑161/17, rozstrzygniętej 7 sierpnia 2018 r., TSUE uznał, że zamieszczenie na innej stronie zdjęcia wcześniej udostępnionego za zgodą uprawnionego, bez ograniczeń utrudniających jego pobranie, stanowi publiczne udostępnienie wymagające odrębnej oceny prawnej. Możliwość pobrania pliku nie jest zatem równoznaczna z uzyskaniem licencji.

Przeróbka zdjęcia a prawa do oryginału

Art. 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych przewiduje ochronę opracowania cudzego utworu, w tym jego przeróbki. Korzystanie z opracowania co do zasady wymaga zezwolenia twórcy utworu pierwotnego, chyba że prawa majątkowe wygasły lub zastosowanie znajduje ustawowy wyjątek.

Przy wykorzystaniu narzędzi opartych na AI trzeba jednak zachować ostrożność z automatycznym nazywaniem każdego wyniku „opracowaniem”. Powstaje bowiem dodatkowe pytanie, czy rezultat zawiera dostateczny twórczy wkład człowieka, aby sam mógł zostać uznany za utwór. Znaczenie ludzkiego autorstwa oraz niepewność dotyczącą wymaganego zakresu tego wkładu omawia analiza Biura Analiz Parlamentu Europejskiego (EPRS) z grudnia 2025 r. pt. „Copyright of AI-generated works: Approaches in the EU and beyond”. Jej zasadniczym wnioskiem jest znaczenie twórczego wkładu człowieka w ostateczny rezultat. Opracowanie ma charakter analityczny i nie stanowi oficjalnego stanowiska Parlamentu Europejskiego.

Według tej analizy unijne ramy ochrony opierają się na twórczości intelektualnej autora, wyrażającej jego swobodne i twórcze wybory. Utrudnia to przyznanie ochrony obrazom wygenerowanym całkowicie automatycznie. Jednocześnie wykorzystanie AI jako narzędzia wspierającego człowieka nie musi wykluczać ochrony. Niepewność dotyczy tego, jaki rodzaj i zakres ludzkiego udziału wystarczają, aby rezultat uznać za utwór. Sam AI Act nie rozstrzyga tej kwestii.

Analiza pokazuje tę różnicę na amerykańskim przykładzie komiksu „Zarya of the Dawn”. Ochronę przyznano tekstowi stworzonemu przez człowieka oraz układowi ilustracji, ale odmówiono jej poszczególnym obrazom wygenerowanym przez AI. Przywołane stanowisko amerykańskiego urzędu wskazuje również, że samo wpisywanie poleceń nie zapewnia dostatecznej kontroli twórczej nad wynikiem.

Praktyczny wniosek płynący z tego opracowania dotyczy dokumentowania procesu twórczego. Zachowanie kolejnych wersji, własnych poprawek i decyzji kompozycyjnych może pomóc wykazać udział człowieka w powstaniu opracowania. Samo posłużenie się generatorem ani liczba wpisanych poleceń nie dają automatycznej odpowiedzi na pytanie o ochronę.

Z tych zasad wynika istotne rozróżnienie: nawet jeżeli wygenerowany obraz sam nie uzyska ochrony, nadal może zawierać chronione elementy cudzej fotografii.

Ile trzeba zmienić, aby można było mówić o inspiracji?

Prawo autorskie nie przewiduje procentowego progu zmian, po którego przekroczeniu wykorzystanie zdjęcia staje się dozwolone. Zmiana może pozostawić kompozycję i inne twórcze elementy oryginału.

Pomocne jest rozróżnienie opracowania i inspiracji. W wyroku z 10 lipca 2014 r., I CSK 539/13, Sąd Najwyższy wskazał, że dla utworu inspirowanego znaczenie ma taki stopień twórczego przetworzenia, przy którym o jego charakterze decydują własne, indywidualne elementy. Orzeczenie dotyczyło innego rodzaju twórczości, ale opisane w nim kryterium pomaga również przy analizie przetworzonych fotografii.

W praktyce warto porównać trzy przykładowe sytuacje, które ukazują bardzo subtelne i trudno wyczuwalne przejście od utworu pierwotnego przez utwór zależny, po inspirację czy wreszcie luźno powiązane motywem przewodnim niezależne utwory.

Przykład pierwszy dotyczy zmiany fotografii w akwarelę. Jeżeli pozostają charakterystyczny układ postaci, perspektywa i kompozycja, sama zmiana techniki wizualnej może nie wystarczyć do uznania rezultatu za niezależny od zdjęcia.

Przykład drugi dotyczy dodania lub zmiany elementów tła. W takim wypadku konieczne jest ustalenie, które elementy oryginału pozostały w obrazie i czy wyrażają twórcze wybory fotografa.

Wreszcie – nie należy mylić zaczerpnięcia podobnego idee fixe dla powstania utworu z powiązaniem treściowym. Motyw samotnej osoby na plaży o zachodzie słońca może stać się punktem wyjścia do własnej kompozycji. Sama zbieżność tematu nie przesądza o opracowaniu, ani nawet o inspiracji.

Powyższe przykłady pokazują możliwy sposób oceny. Odpowiedź wymaga porównania konkretnych obrazów i całej drogi dojścia do twórczego rezultatu, a nie tylko opisu polecenia wpisanego do generatora.

Czy można opublikować przeróbkę „tylko dla zabawy”?

Co do zasady brak dochodowego charakteru publikacji nie przesądza o tym, że działamy w ramach tzw. dozwolonego użytku. Art. 23 ustawy obejmuje użytek osobisty i określony krąg osób pozostających w relacji osobistej, jako przypadki ustawowego zezwolenia na eksploatację cudzych utworów. Publiczny post nie mieści się w nim tylko dlatego, że konto osoby publikującej jest prywatne w potocznym znaczeniu.

Odrębne wyjątki dotyczą między innymi cytatu, parodii, pastiszu i karykatury. Każdy z nich ma własne przesłanki. Samo nazwanie grafiki „memem” lub podpisanie jej nazwiskiem fotografa nie zastępuje ich spełnienia.

Mam zgodę na użycie zdjęcia. Co sprawdzić przed użyciem AI?

Zakres uprawnień powinien wynikać z umowy lub licencji. Sam zakup pliku nie przesądza o możliwości jego dowolnego przekształcania i publikowania. Znaczenie ma to, na jakie wykorzystanie uprawniony rzeczywiście zezwolił.

Przed rozpoczęciem pracy warto sprawdzić:

1. Czy licencja pozwala na planowane modyfikacje i wykorzystanie ich efektów?
2. Czy obejmuje publikację w wybranym miejscu, w tym wykorzystanie reklamowe?
3. Czy warunki korzystania z narzędzia AI są zgodne z zakresem posiadanych uprawnień do przesyłanego zdjęcia?
4. Jak należy oznaczyć autora i dokonane zmiany?

Osobnym zagadnieniem pozostaje wizerunek. Jeżeli na fotografii znajduje się rozpoznawalna osoba, zgoda fotografa nie rozstrzyga automatycznie o możliwości rozpowszechniania jej wizerunku. Trzeba sprawdzić również tę podstawę, zwłaszcza gdy przeróbka zmienia kontekst przedstawienia osoby.

Co może zrobić autor wykorzystanego zdjęcia?

W zależności od naruszonych praw i okoliczności sprawy możliwe są między innymi żądania zaprzestania naruszeń, usunięcia ich skutków, naprawienia szkody lub wydania uzyskanych korzyści. Przy naruszeniu autorskich praw osobistych mogą pojawić się również roszczenia o odpowiednie oświadczenie, a przy zawinionym naruszeniu – o zadośćuczynienie. Samo usunięcie publikacji nie wyklucza możliwości dochodzenia roszczeń przez uprawnionego.

Przed publikacją warto zachować oryginał zdjęcia, dokument potwierdzający zakres licencji oraz historię wprowadzonych zmian. Jeżeli doszło już do sporu, materiały te pomogą ustalić, co zostało wykorzystane i na jakiej podstawie.

Jeśli planują Państwo wykorzystać cudze fotografie w materiałach przygotowywanych z pomocą AI albo Państwa zdjęcie zostało przerobione i opublikowane bez zgody, zapraszamy do kontaktu z naszą Kancelarią. Pomagamy ocenić zakres uprawnień, przygotować odpowiednie postanowienia umowne i dochodzić roszczeń związanych z naruszeniem praw autorskich.