Sukces Kancelarii przed WSA w Kielcach. Wpis do Gminnej Ewidencji Zabytków po 12 latach zakwestionowany przed sądem (II SA/Ke 200/26).
Zespół Bruzda-Konopka Adwokaci
Opublikowano:
7 min czytania
Wpis do Gminnej Ewidencji Zabytków po ponad 12 latach skutecznie zakwestionowany przed sądem! WSA w Kielcach przyznał rację Klientom naszej Kancelarii, stwierdzając, że objęcie ich nieruchomości ochroną konserwatorską nastąpiło z naruszeniem prawa. Sprawdź, jakie argumenty przesądziły o korzystnym rozstrzygnięciu i co wyrok oznacza dla innych właścicieli nieruchomości ujętych w GEZ.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uwzględnił skargę przygotowaną przez nasz zespół i wyrokiem z 10 czerwca 2026 r., sygn. akt II SA/Ke 200/26, orzekł, iż zarządzenie Burmistrza Miasta i Gminy Końskie w części dotyczącej włączenia do Gminnej Ewidencji Zabytków (GEZ) karty adresowej zabytku nieruchomego obejmującej budynek naszych Klientów zostało wydane z naruszeniem prawa. Sąd podzielił argumentację, że właścicielom nieruchomości nie zapewniono możliwości ochrony ich praw, o czym poniżej.
1. Wpis do Gminnej Ewidencji Zabytków bez wiedzy właścicieli
Skarga dotyczyła budynku mieszkalnego ujętego w Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta i Gminy Końskie na podstawie zarządzenia Burmistrza tejże miejscowości z 23 października 2013 r.
Nasi Klienci nie zostali jednak poinformowani o pierwotnym objęciu budynku znajdującego się na ich nieruchomości ochroną konserwatorską. O wpisie dowiedzieli się dopiero w lutym 2026 r., po uzyskaniu dokumentacji w trybie dostępu do informacji publicznej.
Analiza dokumentacji wykazała, że budynek nie figurował ani w wojewódzkiej ewidencji zabytków (Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków prowadzonej przez Świętokrzyskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Kielcach), ani w rejestrze zabytków (Rejestrze Zabytków Nieruchomych Województwa Świętokrzyskiego).
Na marginesie należy też dodać, że z merytorycznego punktu widzenia udostępniona karta adresowa nie wyjaśniała, jakie konkretne cechy nieruchomości uzasadniały uznanie jej za zabytek. Precyzując, nie wyjaśniała jakie wartości historyczne, artystyczne lub naukowe przemawiały za objęciem jej ochroną konserwatorską.
W przygotowanej przez Kancelarię skardze zakwestionowaliśmy zarówno brak zapewnienia właścicielom możliwości ochrony ich praw, jak i podstawy uznania budynku za zabytek.
2. WSA w Kielcach potwierdził naruszenie prawa własności
W toku postępowania Organ (Burmistrz Miasta i Gminy Końskie) argumentował, że ujęcie nieruchomości w GEZ stanowi jedynie czynność materialno-techniczną, która sama w sobie nie ogranicza prawa własności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach nie podzielił tego stanowiska.
Sąd podkreślił bowiem, że ujęcie nieruchomości w GEZ wywołuje rzeczywiste konsekwencje prawne dla właścicieli. Wśród tych konsekwencji należy wymienić konieczność uzgadniania określonych rozstrzygnięć dotyczących nieruchomości z konserwatorem zabytków, w tym pozwoleń na budowę lub rozbiórkę.
Niniejszy wyrok wpisuje się w linię orzeczniczą sądów administracyjnych, w której przy ocenie legalności ujęcia nieruchomości w Gminnej Ewidencji Zabytków sądy odwołują się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 11 maja 2023 r., sygn. akt P 12/18. Przypominając, w wyroku tym Trybunał Konstytucyjny uznał art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami za niezgodny z Konstytucją RP w zakresie, w jakim dopuszcza on ograniczenie prawa własności poprzez ujęcie nieruchomości w Gminnej Ewidencji Zabytków bez zapewnienia właścicielowi odpowiednich gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia.
Odnosząc stan prawny do niniejszej sprawy, WSA uznał, że pozbawienie właścicieli możliwości ochrony ich praw przed dokonaniem wpisu stanowiło istotne naruszenie prawa. Właściciele nie byli bowiem zawiadamiani o działaniach organu i nie mieli możliwości przedstawienia swojego stanowiska przed objęciem nieruchomości ochroną konserwatorską.
3. Korzystny wyrok mimo upływu ponad 12 lat od wpisu
Ze względu na upływ ponad 12 lat od wydania zarządzenia Sąd nie mógł stwierdzić jego nieważności, stosując art. 94 ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym. Rozstrzygnięcie ograniczyło się zatem do stwierdzenia wydania aktu z naruszeniem prawa.
Sąd uznał jednocześnie, że wobec stwierdzonych uchybień formalnych, przedwczesne byłoby rozstrzyganie, czy sam budynek rzeczywiście posiada wartości zabytkowe uzasadniające jego ujęcie w ewidencji.
Dla naszych Klientów wyrok oznacza przede wszystkim sądowe potwierdzenie, że objęcie ich nieruchomości ochroną konserwatorską nastąpiło w sposób wadliwy. Rozstrzygnięcie to stanowi istotny argument przy podejmowaniu dalszych działań prawnych zmierzających do uregulowania statusu nieruchomości oraz zakwestionowania zasadności jej dalszego ujmowania w Gminnej Ewidencji Zabytków.
Sąd zasądził ponadto od organu na rzecz naszych Klientów solidarnie kwotę 796 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
5. Co wyrok oznacza dla innych właścicieli nieruchomości ujętych w GEZ?
Przedmiotowy wyrok WSA pokazuje nam, że nawet dokonany wiele lat temu wpis do Gminnej Ewidencji Zabytków może zostać skutecznie zakwestionowany przed sądem administracyjnym. Upływ czasu od dokonania wpisu nie musi zatem oznaczać, że właściciel został pozbawiony możliwości dochodzenia ochrony swoich praw, choć może wpływać na zakres pierwszego rozstrzygnięcia sądu.
Wyrok pokazuje również, że samo sporządzenie karty adresowej i umieszczenie budynku w ewidencji nie zwalnia organów z obowiązku przestrzegania prawa. Tym samym ochrona zabytków, choć stanowi ważny interes publiczny, nie może być realizowana z pominięciem praw obywatelskich właścicieli nieruchomości.
Co więcej, omawiane rozstrzygnięcie pokazuje, że dla skutecznego zakwestionowania wpisu nie zawsze konieczne jest wykazanie, iż nieruchomość nie posiada wartości zabytkowych. Kluczowe znaczenie mogą mieć bowiem uchybienia formalne dotyczące procedury objęcia nieruchomości ochroną konserwatorską, zwłaszcza gdy nieruchomość nie została wpisana do rejestru zabytków ani ujęta w wojewódzkiej ewidencji zabytków.
Sprawa pokazuje zarazem, jak istotne dla skutecznego zakwestionowania wpisu do gminnej ewidencji zabytków są właściwy dobór środka prawnego oraz poprzedzająca go analiza dokumentacji stanowiącej podstawę wpisu.
Szczególne znaczenie ma w tym zakresie sposób pozyskania jak największej liczby informacji o wpisie, który próbuje się zakwestionować. W mniejszej sprawie odpowiednio sformułowany wniosek o udostępnienie informacji publicznej, pozwolił ustalić datę, podstawę prawną i tryb objęcia nieruchomości ewidencją, a zatem odpowiednią drogę zakwestionowania wpisu.
Jeżeli masz wątpliwości co do legalności wpisu Twojej nieruchomości do gminnej lub wojewódzkiej ewidencji zabytków, warto zweryfikować podstawy i tryb jego dokonania.
Niniejszy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W przypadku wątpliwości dotyczących sytuacji prawnej konkretnej nieruchomości warto zatem skorzystać z indywidualnej pomocy prawnej. Kancelaria Bruzda-Konopka Adwokaci zapewnia właścicielom nieruchomości kompleksową pomoc prawną na każdym etapie postępowania. Jak pokazuje opisana sprawa, świadczona przez Kancelarię pomoc obejmuje zarówno pozyskanie i analizę dokumentacji oraz wybór właściwej drogi prawnej, jak i reprezentację klientów w postępowaniach przed organami administracji publicznej oraz sądami administracyjnymi.
Masz podobny problem? Porozmawiajmy o Twojej sprawie.